Xung quanh chuyện bạo hành y tế

Một tờ báo phỏng vấn tôi về việc chống bạo hành y tế. Tôi có ý chờ báo đăng, rồi sẽ đưa vấn đề lên. Tuy nhiên, giống như vài tờ báo khác, đã lâu mà không thấy bài được đăng. Tôi trích đăng các ý kiến (có chỉnh sửa chút ít) lên đây để chúng ta cùng tham khảo.





1. Nguyên nhân nào làm cho các vụ bạo hành y tế ngày càng tăng?


Nguyên nhân đầu tiên phải nói đến là sự xuống cấp của đạo đức xã hội. Không chỉ riêng bạo hành y tế, nạn bạo lực nói chung trong xã hội thời gian qua gia tăng một cách rất đáng ngại. Chỉ trong một thời gian ngắn, hàng loạt vụ giết người dã man xảy ra khắp nơi trên đất nước ta. Tệ nạn hành hung công an, hành hung nhà báo cũng rộ lên. Sự xuống cấp của đạo đức xã hội còn thể hiện ở những việc có một bộ phận những người giấu mặt, lên mạng chửi bới nhân viên y tế với những lời lẽ rất vô văn hóa.

Nguyên nhân tiếp theo phải kể đến là sự đưa tin thiếu thận trọng của một bộ phận trong giới truyền thông về những vấn đề liên quan đến y tế. Ngoài những hậu quả đã thấy được như vụ dịch sởi, thì một hậu quả khác, là tạo ra một nhóm người nhìn nhận nhân viên y tế như kẻ thù, sẵn sàng trút hết mọi tức giận lên đầu nhân viên y tế.

Một nguyên nhân nữa không kém phần quan trọng là nhân viên y tế là những người thuộc nhóm yếu thế nhất trong xã hội. Những nguyên tắc ngành nghề không cho phép nhân viên y tế phản kháng lại, ví dụ như đánh lại người hành hung mình để tự vệ, từ chối khám chữa bệnh cấp cứu, đình công, bãi công... Nhân viên y tế cũng không có bất cứ phương tiện tự vệ nào, từ vũ khí cho đến luật pháp. Chính vì lẽ đó, việc tấn công nhân viên y tế sẽ an toàn hơn khi tấn công các đối tượng thi hành công vụ khác trong xã hội.

Ngoài những nguyên nhân trên, còn có những nguyên nhân do ngành y hoạt động kém hiệu quả, và một số cá nhân tiêu cực trong ngành cũng gây những bức xúc cho người bệnh.


Nhân viên y tế BV Bạch Mai bị hành hung (Nguồn:laodong.com.vn)

2. Những biện pháp cụ thể để ngăn chặn nạn bạo hành nhân viên y tế?

Biện pháp cơ bản và lâu dài vẫn phải là làm lành mạnh hóa đạo đức xã hội. Việc này phải bắt nguồn từ những vấn đề lớn hơn như chống tham nhũng, hoàn thiện cơ chế quản lí xã hội ở bậc vĩ mô. Tuy nhiên, trong tình hình bạo lực gia tăng trên diện rộng hiện nay, tôi cho rằng bước đột phá đầu tiên cần làm là siết chặt kỉ cương, đưa ra và thực hiện nghiêm túc các biện pháp chế tài đối với các hành vi bạo hành y tế.

Song song với việc áp dụng biện pháp mạnh nêu trên, cùng với việc tuyên truyền nâng cao dân trí, phải có những qui định cụ thể để hạn chế việc đưa tin không đúng về y tế gây kích động dư luận. Đồng thời, nhà nước phải thực sự coi y tế là một lĩnh vực quan trọng, tháo gỡ các bất cập để giải quyết nạn quá tải, thực sự xóa bỏ cơ chế xin cho, coi y tế là một ngành dịch vụ, vừa tăng chất lượng dịch vụ, vừa bảo đảm đời sống cho nhân viên y tế. Cùng với những động tác trên, phải có một cơ chế bảo đảm phát hiện chính xác và loại bỏ những nhân viên y tế tha hóa, vòi vĩnh.

3. Chống bạo hành y tế đã thực sự hiệu quả và đi vào thực tiễn chưa?

Cho đến thời điểm này, phong trào chống bạo hành y tế đã đạt được thành công bước đầu là tạo sự chú ý của dư luận. Nhiều cơ quan truyền thông đã có thay đổi trong cách đưa tin về y tế. Đặc biệt, gần đây, đã bắt đầu có sự phản biện trong xã hội về các thông tin liên quan đến y tế. Những thành công này một phần do tác động cộng hưởng của vụ dịch sởi, của hàng loạt vụ giết người dã man xảy ra liên tiếp gần đây, hàng loạt vụ hành hung công an, nhà báo... đã làm gia tăng ý thức trách nhiệm với xã hội của một bộ phận của giới truyền thông và người dân.

Để có thể làm giảm, tiến tới triệt tiêu nạn bạo hành y tế, ngoài những cố gắng liên tục không ngừng nghỉ của nhân viên y tế, phong trào chống bạo hành y tế cần có sự ủng hộ mạnh mẽ của dư luận, của hệ thống truyền thông và của toàn xã hội. Và đồng thời, rất mong mọi người dân và dư luận hiểu rằng, chống bạo hành y tế là một trong các bước chống lại nạn bạo lực trong xã hội, góp phần làm lành mạnh hóa xã hội này.

4. Khi lực lượng an ninh ở các bệnh viện và cơ sở y tế còn mỏng, nhân viên y tế cần phải làm gì để phòng tránh bị bạo hành y tế?

Việc đầu tiên, cần xây dựng được nhận thức cho toàn bộ nhân viên y tế, các lãnh đạo ngành y tế, các bộ phận an ninh, bảo vệ và cả người dân, rằng bạo hành xâm phạm thân thể nhân viên y tế ít khi xuất phát từ bức xúc của người dân đối với nhân viên y tế. Đại đa số các vụ bạo hành y tế đều xuất phát từ những đối tượng có xu hướng sử dụng bạo lực để đòi hỏi quyền lợi.

Nhân viên y tế cần được hướng dẫn kĩ năng nhận biết nguy cơ bạo hành. Tất cả các cơ sở y tế cần xây dựng qui trình nhận biết nguy cơ, phòng ngừa xung đột, đồng thời, có phương án để nhân viên y tế ở những khu vực "nóng", luôn có lối thoát hiểm. Lực lượng bảo vệ tại chỗ phải được huấn luyện kĩ năng khống chế ngay những kẻ sử dụng bạo lực, nhận biết và cách ly những kẻ có nguy cơ sử dụng bạo lực (ví dụ như có vũ khí gây sát thương).

Lãnh đạo các cơ sở y tế phải xem việc bảo vệ nhân viên khỏi nạn bạo hành y tế là trách nhiệm của mình. Điều quan trọng nhất là các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng phải coi nhân viên y tế là người thi hành công vụ và có quyền được bảo vệ tính mạng, danh dự ngang với những công dân khác trong xã hội.



5. Qua nhiều vụ, có thể thấy cơ quan chức năng thực sự chưa vào cuộc giải quyết, bác sĩ nghĩ như thế nào về điều này?

Có thể nói là nhiều lãnh đạo các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng chưa nhận thức được, rằng nhân viên y tế là người thi hành công vụ, là lực lượng phục vụ cho sự ổn định và phát triển xã hội. Trong mắt nhiều người có trọng trách, nhân viên y tế chỉ là những người phục vụ, một dạng người hầu, không cần phải quan tâm nhiều. Phát biểu của vài vị Đại biểu Quốc hội cho thấy rõ điều đó.

Ngoài ra, một bộ phận không nhỏ thành viên, cả lãnh đạo và thừa hành, trong các cơ quan chức năng đã không làm đúng chức trách của mình, khi bỏ mặc cho nhân viên y tế phải tự đối phó với nạn bạo hành y tế. Họ để tình cảm cá nhân chi phối công việc. Mà tình cảm cá nhân họ thì bị ảnh hưởng bởi định kiến xã hội về những tiêu cực của ngành y, cho rằng việc ngành y bị bạo hành là hợp với đạo lí.

Đã đến lúc các cơ quan chức năng phải quay lại với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ xã hội, lãnh đạo và các thành viên khác của các tổ chức này phải thực sự biết được nhiệm vụ chính của mình, ngoài việc nhận lương và bổng lộc.


Cảnh người nhà bệnh nhân đánh bác sỹ của Bệnh viện Bạch Mai. (Ảnh chụp màn hình camera ghi lại - VietNam+)

6. Ở các nước khác, họ đã làm gì để ngăn chặn nạn bạo hành y tế?

Ở Mỹ, nơi mà dịch vụ y tế có thể nói là vô cùng chuyên nghiệp, vậy mà từ năm 2000 đến năm 2011 đã có hơn 150 vụ bắn súng trong bệnh viện, từ năm 2011 đến năm 2013, mỗi năm có từ 16.478 đến 18.966 vụ tấn công gây thương tích cho nhân viên y tế. Đỉnh điểm là hồi tháng 1 năm 2015, một thân nhân bệnh nhân đã vào bệnh viện ở Boston, bắn chết bác sĩ phẫu thuật tim cho mẹ mình.

Các tổ chức, các nghiệp đoàn y tế, các cơ quan bảo vệ quyền lợi của người lao động đã đồng loạt lên tiếng phản đối. Cho đến tháng 4-2015 vừa qua, hướng dẫn phòng và chống bạo hành y tế do Cơ quan quản lí sức khỏe và an toàn nghề nghiệp Hoa kì đã ban hành phiên bản mới, và rất nhiều bang trong nước Mỹ đã bắt buộc các cơ sở y tế thực hiện theo hướng dẫn này.

Đồng thời, điều luật A-2309/S-911 đã được cập nhật sau vụ bắn chết bác sĩ ở Boston, theo đó, các hành vi tấn công gây thương tích thân thể cho nhân viên y tế được xếp vào tội phạm mức độ 3, bị phạt tù từ 3 đến 5 năm, phạt tiền đến 15.000 USD. Các hành vi tấn công nhân viên y tế khác bị xếp vào tội phạm mức độ 4, phạt tù đến 18 tháng và phạt tiền đến 10.000 USD.

Chỉ có thể siết chặt kỉ cương và đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật, tinh thần trách nhiệm của người thực thi công vụ mới có thể ngăn chặn nạn bạo hành y tế.

TS. BS Võ Xuân Sơn


Theo