Tăng thuế thuốc lá, có tăng nạn buôn lậu?

Mỗi năm nước ta tiêu tốn hàng ngàn tỉ đồng mua thuốc lá và cũng mất hàng ngàn tỉ đồng cho chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá. Do đó việc tăng thuế thuốc lá là điều cần thiết, nhằm tăng nguồn thu ngân sách nhà nước và làm giảm tỉ lệ người hút. Đây chính là nội dung được đề cập tại hội nghị phòng chống tác hại thuốc lá cho các cơ quan báo chí khu vực phía Nam diễn ra tại TP.HCM mới đây.

 

Tăng thuế tăng thu ngân sách, giảm tỷ lệ tử vong
 

Theo báo cáo, Việt Nam là một trong những quốc gia có tỉ lệ cao nhất về hút thuốc lá ở nam giới và phơi nhiễm với hút thuốc lá thụ động ở môi trường trong nhà. Hằng năm ở nước ta có trên 40.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc lá và con số này sẽ tăng lên 70.000 ca/năm vào năm 2030 nếu như không thực hiện các biện pháp hữu hiệu trong phòng chống thuốc lá. Bên cạnh đó chi phí cho điều trị các bệnh tật liên quan đến thuốc lá lên đến 24.000 tỉ đồng/năm.
 

Một trong những giải pháp chính trong Chiến lược quốc gia về phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2020 được Thủ tướng phê duyệt chính là tăng thuế. Việc tăng thuế thuốc lá được chứng minh là biện pháp hiệu quả nhất và ít tốn kém nhất để giảm sử dụng thuốc lá, nhất là ngăn ngừa thanh thiếu niên hút thuốc. Không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe, tăng thuế còn giúp tăng nguồn thu ngân sách.
 

Đề cập vấn đề này, BS Phan Thị Hải, Phó giám đốc Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá, Bộ Y tế dẫn chứng: Từ 1.1.2020 bên cạnh biểu thuế theo tỷ lệ hiện hành, bổ sung thuế tuyệt đối với thuốc lá là 2.000 đồng/bao và với lộ trình này ước tính sẽ giảm được 600.000 người hút thuốc và tránh được 300.000 ca tử vong sớm đồng thời nguồn thu thuế của Chính phủ sẽ tăng thêm 6.300 tỉ đồng năm. Tuy nhiên, hiện nay mức thuế và giá ở Việt Nam vẫn còn thấp. Do đó cần phải cân nhắc mức thuế cao hơn nữa. Vì vậy khuyến cáo cần áp mức thuế tiêu thụ đặc biệt ở mức 5.000 đồng/bao từ 1.1.2020, với mức tăng này sẽ tỷ lệ người hút thuốc sẽ giảm khoảng 6,5% giúp 1,8 triệu người bỏ thuốc lá, qua đó sẽ tránh được 900.000 ca tử vong sớm và phương án này sẽ giúp nguồn thu thuế của Chính phủ tăng thêm khoảng 10.700 tỉ đồng.
 

Không tác động đến xã hội
 

Có thể nói, việc tăng thuế thuốc lá mang lại những hiệu quả tích cực như làm giảm tác động của thuốc lá đến sức khỏe người dân, tăng nguồn thu ngân sách… Tuy việc tăng thuế thuốc lá cũng đặt ra nhiều vấn đề băn khoăn như tăng thuế có làm tăng tình trạng buôn lậu thuốc lá, hay tác động tiêu cực đến việc làm ở lĩnh vực này hay không…
 

Số liệu của Hiệp hội Thuốc lá cho thấy, cả nước có khoảng 600.000 lao động trong lĩnh vực này. Theo Bộ Công thương, hằng năm nước ta vẫn phải nhập 1,2 nguồn nguyên liệu thuốc lá nên việc mức tiêu dùng thuốc lá sẽ giảm đi khi tăng thuế, chỉ làm giảm mức nhập khẩu nguyên liệu chứ không ảnh hưởng đến người trồng thuốc lá. Thậm chí ngay cả khi không trồng thuốc lá, người dân có thể chuyển sang trồng các cây công nghiệp khác có mức thu nhập không kém. Ngoài ra, nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý – Đại học Kinh tế Quốc dân cho thấy, việc tăng thuế thuốc lá sẽ không gây ra tác động tiêu cực tới việc làm ở lĩnh vực này. Cụ thể về tác động của tăng thuế thuốc lá năm 2014 cho thấy mức thuế tăng từ 65% lên 85% sẽ làm tổng sản lượng của nền kinh tế tăng thêm 0,09% và tổng số việc làm của nền kinh tế tăng thêm 0,12%.
 

Đặc biệt, việc tăng thuế thuốc lá không phải là nguyên nhân chính làm tăng tình trạng buôn lậu thuốc lá ở nước ta. Lý giải điều này thạc sĩ Đào Thế Sơn, giảng viên Đại học Thương mại cho biết: Việc tăng thuế thuốc lá là điều hết sức cần thiết. Minh chứng cho thấy nếu tăng giá bán lẻ thuốc lá lên 10%, có thể sẽ giảm tiêu dùng 4% ở các nước thu nhập cao và 5% ở các nước thu nhập trung bình và thấp. Bên cạnh đó việc tăng thuế thuốc lá sẽ không có mối liên hệ chặt chẽ nào giữa tăng thuế sẽ kèm theo tăng buôn lậu. Bởi nhiều nước có mức thuế cao nhưng tỉ lệ buôn lậu lại thấp và ngược lại.
 

TÂN PHONG