Bắc Kạn: Nhiều trạm y tế xã cần được đầu tư mới!

Tính đến thời điểm hiện tại, Bắc Kạn là tỉnh duy nhất trong cả nước chỉ có 1 bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, chưa có các bệnh viện chuyên khoa. Mô hình Trung tâm y tế tuyến huyện được lồng ghép giữa hệ y tế dự phòng và bệnh viện đa khoa hạng III tuyến huyện, nên thiếu cơ sở vật chất cho hệ y tế dự phòng. 122/122 xã đã có Trạm Y tế, tuy nhiên đến nay đã có 17 Trạm xuống cấp trầm trọng cần được xây mới, 2 Phòng khám đa khoa khu vực hiện tại không thể hoạt động vì đã đưa vào sử dụng gần 30 năm nay, chưa được đầu tư nâng cấp sửa chữa.

 


Trạm y tế xã Lãng Ngâm (huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn) - Ảnh Tạc Văn Nam
Theo số liệu tính đến cuối năm 2015, toàn tỉnh Bắc Kạn có 96/122 xã đạt Chuẩn quốc gia về y tế. Trong đó 49 xã đạt “Chuẩn quốc gia về y tế xã giai đoạn 2001-2010”, từ năm 2011 đến nay có thêm 47 xã đạt “Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn đến 2020”, tuy nhiên nhiều xã đạt Chuẩn giai đoạn trước năm 2010 hiện nay các nhà Trạm đã xuống cấp trầm trọng, không đảm bảo cho các hoạt động chuyên môn theo quy định, cần được sửa chữa và đầu tư xây mới. Ngay tại thành phố Bắc Kạn nhà Trạm y tế của xã Dương Quang cũng chưa được đầu tư xây dựng. Với các Trạm Y tế ở vùng trung tâm các huyện cũng ở trong tình trạng tương tự. Y sĩ Thang Thị Phương (Phụ trách Trạm  y tế thị trấn Phủ thông, huyện Bạch Thông) cho biết:  “Trạm y tế Thị trấn Phủ thông nằm ngay giữa trung tâm huyện, đường lên khu di tích lịch sử Chiến thắng Phủ thông, nhưng bao nhiêu năm nay cũng không có nguồn đầu tư, hiện chỉ có 04 phòng làm việc, chật trội, không đủ diện tích và thiếu phòng làm việc theo chuẩn..”;  Trạm y tế thị trấn Chợ Rã (huyện Ba Bể) cũng chỉ là một ngôi nhà cấp 4 chật hẹp được xây dựng từ dự án Dân số kế hoạch hoá gia đình  trước những năm 1998, nay đã xuống cấp, nằm trên một diện tích đất bằng với “căn nhà ống”của các hộ dân xung quanh. Trao đổi với lãnh đạo địa phương, ông Đinh Anh Hào (Chủ tịch UBND thị trấn Chợ Rã) cho biết: “Hoạt động của Trạm y tế  rất khó khăn, nhất là những ngày Tiêm chủng hàng tháng hoặc các chiến dịch CSSK không có chỗ cho người dân đứng hoặc ngồi chờ, chúng tôi đã nhiều lần trình cấp trên nhưng  đến nay vẫn chưa được bố trí nguồn vốn và cũng chưa có quỹ đất để đầu tư”.
Hai huyện có nhiều đơn vị cấp xã nhất là huyện Chợ Đồn và Na Rỳ cũng trong tình trạng tương tự, Huyện Chợ đồn hiện có 7/22 Trạm cần xây mới đó là: Ngọc Phái, Tân Lập, Lương Bằng, Yên nhuận, Yên Thịnh, Đại Sảo, Phong Huân. Huyện Na Nỳ còn 3/22 Trạm Y tế là: Lương Hạ, Lương Thượng và Kim Hỷ đã xuống cấp và hư hỏng nặng. Đã có nhiều cuộc họp, nhiều đoàn vào khảo sát, làm việc với huyện và xã, tuy nhiên đến nay cơ sở vật chất các trạm này vẫn không có gì thay đổi so với cách đây khoảng 20 năm, nhìn những tấm mái lợp Fibro sập xệ và bờ tường bên ngoài rêu bám mốc meo cũng đủ thấy tình trạng bên trong những nhà trạm này như thế nào???. Ngay như Trạm y tế xã Lương Hạ (Na Rỳ) chỉ cách Trung tâm huyện khoảng 2 km, nhưng cũng chỉ là dãy nhà trạm được xây dựng từ trước năm 2000, hiện có 4 phòng làm việc, Ông Phạm Thế Tuấn (Phó Chủ tịch UBND xã Lương Hạ) chỉ về chiếc “Bằng công nhận đạt chuẩn” treo trên tường Trạm Y tế nói với chúng tôi: “Xã Lương Hạ được công nhận đạt Chuẩn Quốc gia về y tế vào năm 2005, nhưng đến nay nếu chấm điểm lại chắc chắn chỉ đạt một nửa số điểm, vì cơ sở vật chất xuống cấp, thiếu phòng làm việc, diện tích trật hẹp, Trạm ở chung, cùng cổng ra vào với khối Đảng ủy, HĐND, UBND xã, nên khó có thể bố trí xây dựng Vườn thuốc nam theo đúng quy định”. Tương tự như vậy, xã Lãng Ngâm (huyện Ngân Sơn) cũng là một trong những địa phương đầu tiên của huyện đạt chuẩn quốc gia về y tế trước những năm 2007, khi chúng tôi đến Bác sỹ Hà Thị Huyến (Trưởng Trạm  Y tế xã) đưa chúng tôi xem những phòng làm việc bị thấm dột, bong trần, nứt tường, nền gạch thì cáu bẩn, cũ kỹ, duy nhất có phòng sản đã được tu sửa lát gạch men còn lại các phòng khác đang rất cần được thay lát gạch nền lại cho đảm bảo vệ sinh, nhất là phòng tiêm, phòng thủ thuật, nhưng địa phương cũng không có kinh phí bảo dưỡng, sửa chữa. 

Trạm Y tế xã Lương Hạ (Na Rỳ) được Công nhận Chuẩn năm 2005 nay đã xuống cấp, thiếu phòng làm việc theo Bộ TCQG về Y tế xã
Trong số các Trạm Y tế được liệt kê vào danh sách cần xây mới, có lẽ Trạm Y tế xã Lương Thượng (Na Rỳ) là Trạm xuống cấp nghiêm trọng nhất, các cán bộ y tế ở đây cho biết: “Phòng làm việc vừa thiếu lại bị thấm dột, trời mưa to chúng tôi không dám ở trong phòng sợ bị bong trần gây tai nạn, các yếu tố vô trùng cho phòng tiêm, phòng đẻ, phòng thủ thuật không đảm bảo gây bất an trong công việc, trong khi các hoạt động không thể dừng lại, xã cũng không có cơ sở hoặc kinh phí để thuê nơi khác làm trụ sở, nên hơn 10 năm nay tất cả chúng tôi vẫn luôn được động viên bằng hai câu nói quen thuộc “trông” và “chờ” hay bao giờ có dự án chắc xã ta sẽ...có trạm y tế mới”. Như vậy, thống kê sơ bộ toàn tỉnh còn khoảng trên 20 Trạm cần sửa chữa, nâng cấp; 17 Trạm y tế cần xây mới, nhưng hiện tại Quỹ đất và nguồn vốn là một trong những bài toán rất khó có lời giải cho ngành y tế Bắc Kạn và chính quyền địa phương.

Trạm Y tế xã Lương thượng (huyện Na rỳ) xây dựng đã lâu, nay đã xuống cấp nghiêm trọng cần được đầu tư xây mới
Từ trước năm 2008, toàn tỉnh Bắc Kạn có 13 Phòng khám đa khoa khu vực (PKĐKKV), sau đó được sáp nhập vào các Trạm Y tế, chỉ giữ lại hai phòng khám là Yên Cư (huyện Chợ Mới) và Nà Phặc (huyện Ngân Sơn). Tuy nhiên, hiện nay cả hai phòng khám đa khoa khu vực này đã xuống cấp nghiêm trọng. Lãnh đạo ngành y tế và Lãnh đạo UBND tỉnh Bắc Kạn đã khảo sát, kiểm tra và quyết định không thể tiếp tục sử dụng cơ sở vật chất 2 phòng khám đa khoa này nữa, đồng thời thực hiện “giải pháp tình thế” là chuyển toàn bộ hoạt động vào ghép với Trạm y tế sở tại. Chứng kiến những tấm biển “Khu vực nguy hiểm cấm vào” cùng những sợi dây thừng nối các cột nhà với nhau làm “hàng rào”ngăn cấm người bệnh đi vào các khuôn viên, phòng làm việc tại PKĐK Nà Phặc và sự đông đúc chật trội khi người bệnh phải khám điều trị tại Trạm Y tế thị trấn Nà Phặc mới thấu hiểu hết những khó khăn vất vả của các cán bộ y tế nơi đây. Bác sỹ Hoàng Thị Chuyên (Phó trưởng khoa Phòng khám Đa khoa khu vực  Nà Phặc) chia sẻPKĐKKV Nà Phặc phục vụ việc CSSK, KCB cho nhân dân của các xã phía Nam của huyện và một số xã lân cận của huyện Ba Bể. Việc Phòng khám phải ở và làm việc ghép với Trạm y tế gây ảnh hưởng rất lớn tới công tác chuyên môn nhất là công tác tiêm chủng mở rộng và các công việc khác, vì chức năng, nhiệm vụ của phòng khám khác với Trạm y tế. Trong quá trình làm việc chúng tôi rất lo lắng, bất an vì vẫn phải sử dụng một số phòng làm việc cũ, không đảm bảo an toàn cho cả con người và lĩnh vực chuyên môn”.  

Cơ sở vật chất Trung tâm Y tế huyện Ngân Sơn (Bắc Kạn) xuống cấp trầm trọng 
Tại 8/8 Trung tâm Y tế tuyến huyện, hiện tại cơ bản các cơ sở phục vụ khám chữa bệnh đã được đầu tư xây dựng, tuy nhiên nhiều bệnh viện huyện đã xuống cấp như:  Ngân Sơn;  Pác Nặm; Chợ Mới...nhiều bệnh viện thiếu trang thiết bị và hệ thống xử lý chất thải y tế. Tại Trung tâm Y tế huyện Ngân Sơn, Bác sỹ Nguyễn Văn Dưỡng (Giám đốc Trung tâm) đưa chúng tôi đi thăm các phòng bệnh, hiện tượng bong tường xuất hiện hầu hết ở các phòng làm việc cũng như phòng lưu bệnh nhân, chỉ cần lấy tay cậy nhẹ lên tường thì vữa xi măng trên đã bong ra thành từng mảng lớn, đặc biệt không hiểu do khâu thiết kế lúc duyệt dự án ra sao mà các cửa sổ tại tất cả các phòng đều không có chắn song bảo vệ, rất nguy hiểm cho người bệnh và người thân khi phải nằm viện, đã có những trường hợp bệnh nhi rơi từ cửa sổ tầng hai xuống đất do không có chấn song bảo vệ.
Do mô hình lồng ghép, nên tại hầu hết các huyện thì Đội Y tế dự phòng và đội chăm sóc sức khoẻ sinh sản phải ở ghép với cơ sở khám điều trị của bệnh viện, không có trụ sở riêng, nên khó có thể triển khai đầy đủ các hoạt động thuộc lĩnh vực y tế dự phòng. Như vậy, việc Trung tâm y tế  huyện không có cơ sở riêng cho hệ thống y tế dự phòng là một thách thức, khó khăn lớn cho ngành y tế Bắc Kạn trong việc triển khai các nhiệm vụ chuyên môn, vì ngoài hệ thống  khám chữa bệnh tại các bệnh viện tuyến huyện thì hệ thống y tế dự phòng còn thực hiện các hoạt động phòng chống dịch bệnh và triển khai các chương trình y tế, hơn nữa các cơ sở điều trị Methadone phải ở ghép tại  bệnh viện huyện như: Chợ Mới, Bạch Thông thực sự là không hợp lý; Các huyện Chợ Đồn, Ba Bể được cấp trên giao chỉ tiêu trong năm 2016 phải triển khai hoạt động điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại huyện, nhưng hiện tại Chính quyền địa phương và ngành y tế vẫn chưa thể bố trí được vốn xây dựng hoặc bố trí cơ sở vật chất để cho các cơ sở này hoạt động, ảnh hưởng đến chỉ tiêu điều trị Methadone và thực hiện công tác phòng chống dịch bệnh...
Trao đổi về vấn đề này, Tiến sỹ Nguyễn Đình Học (Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Y tế Bắc Kạn) cho biết: “Khó khăn lớn nhất về cơ sở vật chất, trang thiết bị của ngành y tế Bắc Kạn phải kể đến đầu tiên là tại tuyến cơ sở: Trụ sở phục vụ hoạt động y tế dự phòng các huyện/thành phố đang ở ghép với hệ điều trị, cùng trong khuôn viên bệnh viện. 17 Trạm y tế xã và PKĐKKV Nà Phặc, Yên Cư cần được đầu tư xây mới nhưng hiện tại thiếu quỹ đất và nguồn vốn xây dựng. Các đơn vị y tế tuyến tỉnh như Trung tâm Truyền thông giáo dục sức khỏe thiếu trang thiết bị làm việc, Trung tâm y tế dự phòng thiếu một số hạng mục để hoàn thiện hệ thống nhà xét nghiệm...Do vậy, rất cần có sự đầu tư từ TW và các nguồn vốn không hoàn lại của các tổ chức, các dự án trong và ngoài nước để xây dựng theo Chuẩn và mua sắm đầy đủ trang thiết bị phục vụ hoạt động chuyên môn”.
Tại tuyến tỉnh hiện tại còn 3 đơn vị chưa có trụ sở làm việc riêng là: Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm; Trung tâm Giám định y khoa; Trung tâm Pháp Y tỉnh và theo lộ trình tới đây Bệnh viện y học cổ truyền Tỉnh Bắc Kạn sẽ được thành lập cũng cần có cơ sở hạ tầng để thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Tuy nhiên việc đầu tư xây mới 17 Trạm y tế; các phòng khám đa khoa  khu vực và 8/8 cơ sở nhà làm việc của Đội y tế dự phòng, đội chăm sóc sức khoẻ sinh sản thuộc 8 Trung tâm y tế huyện/thành phố lồng ghép với cơ sở điều trị Methadone là thực sự cần thiết; Để thực hiện được điều này rất cần có sự đầu tư từ nguồn ngân sách Trung ương, địa phương và các nguồn tài trợ khác, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn nhiệm kỳ 2015-2020 là đến 2020: 100% số xã đạt Bộ tiêu chí quốc gia về Y tế xã./.  


BsCK2. Tạc Văn Nam - T4G tỉnh Bắc Kạn